ایران شرقی : چندي قبل به مناسبت هجده همين سالگرد استقلال تاجيكستان ، در محل سفارتخانه این کشوردرجمهوري اسلامي ايران مراسمي برگزار گرديد ." رمضان ميرزايف" سفير تاجيكستان در ايران با اشاره به مناسبات و روابط دوشنبه و تهران در طول 18 سال پس از استقلال تاجيكستان اين روابط را همواره رو به رشد تو صيف كرد . واقعیت این است که اگر نگاه کوتاهی به تاریخ روابط تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران در طول بیش از یک و نیم دهه پس از استقلال تاجیکستان داشته باشیم این حقیقت آشکار می گردد که روابط و مناسبات این دو کشور که از مشترکات فراوان فرهنگی , دینی , تاریخی و زبانی برخوردار هستند , همواره رو به رشد بوده است.

جمهوری اسلامی ایران نخستین کشوری بود که پس از فروپاشی اتحاد شوروی و اعلام استقلال تاجیکستان استقلال این کشور را به رسمیت شناخت و در سال 1992میلادی سفارتخانه جمهوری اسلامی ایران در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان افتتاح گردید. همکاری های میان تهرانو دوشنبه از همان ابتدای اعلام استقلال تاجیکستان به خصوص در زمینه فرهنگی با توجه به مشترکات فرهنگی و زبانی و دینی شتاب بیشتری گرفت، اما با آغاز ناآرامی های داخلی در تاجیکستان در سال 1992 ميلادي و پس از شروع جنگ داخلی این کشور که تا سال 1997 ميلادي ادامه داشت این همکاریها تا حدودي دستخوش تحولات داخلی تاجیکستان گردیدند و تا اندازه ای از شتاب بازماند.

جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشور دوست، هم فرهنگ، و همزبان و هم دین تاجیکستان یکی از کشورهایی بود، که در طول جنگ داخلی به صورت خستگی ناپذیر جهت رسیدن تاجیکان به صلح و ثبات و حل مناقشات دو طرف درگیر بدون وقفه تلاش کرد. از این رو است كه از جمهوری اسلامی ایران همواره به عنوان کشوری، که در رسیدن تاجیکستان به صلح ثبات و رضایت ملی نقش غیرقابل انکار را ایفا کرده است، یاد می شود.

روابط ایران و تاجيكستان پس از امضای توافق نامه صلح میان تاجیکان در تابستان سال 1997 میلادی وارد مرحله جدیدی گردید. با استقرار صلح و ثبات در تاجيكستان همکاری تهران دوشنبه در تمامی زمینه ها روند رو به رشدی پیداكرد و اگرچه در ابتدا همکاری اين دو كشور بیشتربه روابط فرهنگی خلاصه می شداما از سال 1997 میلادی و با استقرار صلح و ثبات در تاجيكستان و فراهم شدن بستر مناسب برای سرمایه گذاری خارجي در این کشور ، ایران در رشد و توسعه بخش اقتصادی تاجيكستان به صورت چشم گیری فعالیت داشته است. نقش ایران در توسعه اقتصاد تاجيكستان به ویژه طی سال های آخر کاملا مشهود است و مشارکت جمهوری اسلامی ایران در تحقق طرح های مهم اقتصادی تاجيكستان نظیر تونل "انزاب" نیروگاه برق آبی "سنگ توده-2" و چندین طرح مشابه شاهدی بر این گفته ها است.

"قاسم بيك محمد" كارشناس تاجيك و مسا ئل منطقه با اشاره به روند روبه رشد همكاريهاي ايران و تاجيكستان مي گويد:" تحولی که طی چند سال گذشته در روابط ایران و تاجيكستان به وقوع پیوست این بود که پس از فروپاشی اتحاد شوروی این افکار و ذهنیت در سطح مردم تاجيكستان مطرح شد كه ایران بعنوان مهمترین شریک استراتژی و مهمترین شریک خارجی براي تاجيكستان خواهد بود و خدارا شاکریم که پس از گذشت یک و نیم دهه، دوشنبه با توجه به رویکردها و عملگرایی تهران هم در روابط دو جانبه و هم در رابطه باحل و فصل قضایا و مسائل مربوط به تاجيكستان به این مرحله و این درک رسید که ایران باید به یکی از مهمترین شريكان راهبردی برای تاجيكستان تبدیل گرددو ما شاهد تحقق این امر نه تنها به صورت بیانیه بوده ایم , بلکه در عمل نیز دیدیم که مقامات عالی سیاسی تاجيكستان هم بارها اعلام کرده اند و هم در لحظات حساس ثابت کردند که جمهوری اسلامی ایران یکی از مهمترین طرف های خارجی تاجيكستان می باشد و تاجيكستان نیزبرروی آن حساب ویژه ای باز کرده است.

این شناخت و حرکت در این مسیر شرایطی را در عرصه سیاسیی تاجيكستان به وجود آورد که امروز کشورها و قدرتها علی رغم روابط و نحوه نگاه ايشان به جمهوری اسلامی ایران این حق را به تاجيكستان داده اند که به ایران و مردم آن بعنوان یک برادر و شريك طبيعی نگاه کنند. من فکر می کنم که این تحولات بنیادین هم در سطح ذهنیت دولت مردان دوشنبه وجود دارد و هم از پشتوانه مردمی در تاجيكستان برخوردار است و زمینه تعميق روابط هرچه بیشتر دو کشور در ابعاد سیاسی , اقتصادی و فرهنگی را فراهم می کند."

اين كار شناس تاجيك در ادامه تصريح می کند:" اگر به صورت کلی به دستاوردهای بیش از یک و نیم دهه روابط دو کشور توجه کنیم به این نکته پی خواهیم برد که بویژه در ده سال اخیر جمهوری اسلامی ایران در عرصه اقتصادی تاجيكستان خیلی فعال شده است و این نگاه یک نگاه مثبت است , زیرا همکاریهای فرهنگی دو کشور همیشه حتی در دوران وجود قلعه فولادین شوروی باز هم به گونه ای وجود داشته و در زمان استقلال این همکاریهای فرهنگی به صورت عادي در جریان است و در آینده نیز وجود خواهد داشت".

وی تاکید می کند :" بنظر می رسد ، عرصه ای که در تاجيكستان نیاز بیشتر به حضور جمهوری اسلامی ایران دارد ،عرصه اقتصادی است و خدارا شکر که نگاه تهران نیز به این موضوع مثبت و بلندمدت است و ما امروز شاهد حضور فعالیت ایران در اجرای طرح های زیر بنای در تاجيكستان هستیم و فکر می کنم که با چنین نگاه و حسن نیت طرفین ما در آینده نزديك شاهد تحقق گامهای قوی تر و استوارتر دو کشور در این زمینه خواهیم بود."

اكثرتحليلگران بر اين نكته تاكيد دارند كه وجود ظرفيتهاي فراوان اير ان و تاجيكستان براي گسترش روابط و مهم تر از همه مشتركات زباني ، ديني ، تاريخي و فرهنگي دو ملت زمينه و بستر مناسبي را براي توسعه هر چه بيشتر همكاري ميان تهران دوشنبه فراهم ساخته است.تبادل كالا ميان ايران و تاجيكستان از 63 ميليون دلار در سال 2002 ميلادي به 250 ميليون دلار در حال حاضر رسيده است و ايران پس از روسيه ، چين و قزاقستان چهارمين كشوری است كه با تاجيكستان بيشترين همكاري تجار ي رادارد.

گروه تحقيق و تفسير ايران شرقي - مهر 1388
www.iransharghi.com